نوروز

با حرص به چشم‌هایش زل زدم و با فریاد گفتم: «اولاً که مه میشل اوباما نیستم؛ گل‌شاد استم. دوم، آقای فیلسوف! «شوما» نیست «شما» و «کنیند» هم نیست، «کنید!». خواهش می‌کنم به جای این که مشق‌هایته بتی به بی‌بی بنویسه که بنویسه، خودت بنویس. دگه، به چه جرأتی مره با سنگ زدی؟».
رستم بدون این که اهمیتی بدهد، گفت: «اگه پس ماندی، به مه غرض نیس».

هرگاه خردمندی، شاه‌نامه‌ی فردوسی را غیرجانب‌دارانه بخواند، می‌داند که ایرانِ فردوسی کجاست؟ در میان اسمای یاد‌شده در شاه‌نامه، 95 درصد، اسمای مختلف نواحی افغانستان و ماجراها و حوادثی که در آن جای‌ها صورت گرفته است، یادبودی به عمل آمده است؛ مانند: کابل، بلخ، غزنین، سمنگان، بدخشان، کوه البرز، زابل، هیرمند، نریمان، هرات، سیستان و بسا جاهای دیگر.

در خراسان بزرگ، نوروز صرفاً جشن طبیعت نبود؛ آیینی برای بازتولید قدرت بود. در دربار هخامنشیان، نماینده‌گان اقوام مختلف با هدایای نمادین به تخت جمشید می‌آمدند. این صحنه‌ها که بر سنگ‌ها حک شده‌اند، تنها تشریفات نیستند؛ نمایش نظم امپراتوری‌اند. نوروز، لحظه‌ای بود که قدرت با زبان آیین، خود را بازتعریف می‌کرد.

اوشبو مقاله‌ده ظهیرالدین محمد بابورنینگ (۱۴۸۳-۱۵۳۰) افغانستان ده‌گی فعالیتی، خصوصن ۱۵۰۴-۱۵۲۶ ییللرده کابل دوریده عملگه آشیرگن سیاسي، مدني و باغ برپا ایتیش ایشلری علمي منبعلر اساسیده تحلیل قیلینه‌دی. تدقیقاتده بابورنینگ کابل نی ستراتیژی سیاسي مرکزگه ایلنتیریشده‌گی رۉلی، کۉپ ملتلی جمعیتنی باشقریش تجربه‌سی همده‌ «بابورنامه» اثری نینگ تاریخي-جغرافی منبع صفتیده‌گی اهمیتی یاریتیله‌دی. شونینگدېک، بابور تامانیدن برپا اېتیلگن «باغی بابور» و او رواجلنتیرگن باغ قوریش مدنیتی، طبیعت گوزل لیگینی محافظه فیلیش تفکر نمایانی صفتیده بهالنه‌دی. مقاله‌ده بابورنینگ اۉسیملیکلر، جمله‌دن لاله‌ نوعلریگه بۉلگن قیزیقیشی ۱۶-عصر حکمداری نینگ طبیعتشناسلیک قره‌شلری بیلن باغلیق حالده تلقین اېتیله‌دی. تدقیقات نتیجه‌لریگه کۉره‌، بابور نینگ افغانستانده‌گی میراثی نه‌فقط تاریخي-سیاسي اهمیتگه اېگه‌، بلکه‌ بوگونگی کونده‌ اېکولوژیک آنگ، مدني کیملیک و منطقوي یقینلشو جریانلری اوچون هم دالزرب دیر. مقاله‌ تاریخي منبعلر و زمانه‌وي علمي ادبیاتلر اساسیده تیارلنگن.

در جهانی که با پدیده‌هایی مانند نفرت، افراط‌گرایی و بی‌اعتنایی به طبیعت روبه‌روست، نوروز در طرفِ مقابل این گرایش‌ها قرار می‌گیرد. این آیین، انسان را به مهربانی، اعتدال و هم‌زیستی با طبیعت فرامی‌خواند. سبزه‌ای که بر سفره‌ی هفت‌سین قرار می‌گیرد، نمادی از حیات و احترام به زمین است و دید و بازدیدهای نوروزی، فرصتی برای کاهش فاصله‌های اجتماعی و ترمیم روابط انسانی فراهم می‌کند. از این منظر، نوروز، فرهنگی است که به جای نفرت و تندروی، بر هم‌دلی، اعتدال و شادی جمعی تأکید می‌کند.

زموږ د وختونو پسرلی ښه و، برکت و، مینه وه، یووالی و او هیلې وې. نوروز ته به یوڅو ورځې پاتې وې، چې د اسمان لمن کې به توتکۍ راښکاره شوې. دوه ورځې به لمر و، دوه ورځې وریځ او باران. هوا به نه یخه وه نه توده، ورځې به نه لویې وې نه ډېرې لنډې… هرڅه کې به تعادل او د خوښۍ احساس و. خلک هم ټول یو بل سره وروڼه وو. کرکه، تعصب او بدبیني نه وه. په کلیو کې به بزګرانو یومونه پر اوږه کړل، کروندو ته به وتل، پېغلې به سبو کولو او هوا خورۍ ته شنو پټیو او نوي شنه شوي چمن ته تللې. په ښار کې به د ښوونځيو د پیل ورځې وې، نوې کتابچه، نوې بکس او قلمونه به راته تر ټولو قیمتي او ښایسته سوغات و. جمال مېنه کې به د سخي د زیارت خواته د لوبو سامانونه، زانګوګانې، ګیډۍ ګیډۍ د غاټول ګلان او ایشولې هګۍ پریمانه وې. لویانو به یو بل ته د نوي کال مبارکي ورکوله او موږ ماشومانو به په پسته – نمجنه ځمکه او ښکلې هوا کې ښکته- پورته ځغاستل.

نوروز در ماهیت خود پیش از آن که مراسم باشد، اندیشه است؛ ابتدایی‌ترین و آسان‌ترین روش شناخت و تجربه‌ی آغازین انسان با هستی پیرامون آن است؛ دقیقاً همان گونه که آشتی انسان با طبیعت، تقدم نوشدن بر تکرار و یک نواختی، پیروزی روشنایی بر رکود است. برابری انسان‌ها درآغاز سال، چرخشی است که در هنگامه‌ی آن امید به اصلاح (نه انتقام ازگذشته)، بازسازی خویشتن (نه ماندن در دام عادت‌ها و هذیان‌آموزی یا آموزه‌های عبث)؛ چه این‌ها همه نگرش‌اند، اندیشه‌اند.

د پسرلي تازه هوا او ورسره ورسره نوې وږمې په چلیدو دي، د غرونو ډډې او لوړې څوکې، کمرونو او پرښې او د پراخو دښتو ارتې لمنې په شنو مرغو، رنګینو ګلونو او ګل‌غوټیو پوښلې او ښایسته شوې، ورشوګانې شنې او د غرونو له خوړونو د پاکو او رڼو اوبو څپې مخ په کښته را روانې دي. په داسې شیبو کې نه یوازې شاعر بلکې بل هر د احساس خاوند د پسرلي د ښکلاوو په ستاینه کې قلم په ګوتو کې نیسي او د زړه له تله هغه احساسات، ولولې او پیغامونه را اوروي چې کیدای شي په نورو وختونو او شیبو کې یې ور باندې خوله نه وي پرانیستي. کله چې د پښتو ادب په اړه، د بهار، نوي کال، ګل او بلبل، سهارنۍ معطرو وږمو په اړه د کتابونو پاڼې اړوو را اړوو نو موږ ته به هیڅ داسې شعري دیوان په لاس را نه شي چې شاعر یې په دې تړاو غځونې نه وي کړي.

نوروز، آیینی با قدمتی به درازای تاریخ ماست. این جشن فرهنگی از دل تاریخ سر برآورده و کشور به کشور، شهر به شهر، روستا به روستا و خانه به خانه در سفر بوده و پیام شادی و آشتی را به هم‌راه داشته است. نوروز، آیینی است که مرزهای تبار، زبان و جغرافیای سیاسی را درنوردیده است؛ از تاتارستان، چچن و داغستان آغاز شده و آسیای میانه و حوالی خزر را درمی‌نوردد؛ سپس به چین و پاکستان و بخش‌هایی از هند می‌رسد؛ در افغانستان حلول می‌کند، به ایران راه می‌یابد و مسیر عراق، کردستان و سوریه را پی می‌گیرد و به ترکیه می‌رسد. نوروز در تمام این سرزمین‌ها هوای تازه می‌کارد و عشق، شادی و آشتی هدیه می‌دهد.

Here, scholars have concluded that nations and states complement one another, with national culture defining relations among people based on history and power, encompassing the preconditions and backgrounds of state interactions. Culture thus emerges as an indispensable actor in the foreign policy of nation-states. Akira Ariya, a Japanese-origin scholar of political and cultural studies, states on cultural policy: “A nation in today’s world is a cultural system, and international relations represent an interactive mechanism among nations coordinated through the global community.”