نوروز

آیین نوروز، از جمله‌ی کهن‌ترین جشن‌های به‌جامانده از دوران باستان در تمدن ما به ‌شمار می‌رود که نه‌تنها در افغانستان، ایران و تاجیکستان، بل‌ در سایر ممالک جهان از جمله، آسیای مرکزی، قفقاز، عراق، ترکیه، کشورهای حوزه‌ی جنوب خلیج فارس، پاکستان، بالکان و شبه‌قاره، مورد تکریم و تجلیل قرار می‌گیرد .

نوروز به ما می‌گوید که زندگی (حتی پس از سردترین و طولانی‌ترین زمستان‌ها)، توان دوباره‌برخاستن دارد؛ اما این پیام امیدبخش در جهان امروز، با نگرانی عمیقی هم‌راه شده است. در زمانی که تغییرات اقلیمی، آلوده‌گی هوا و آب، نابودی جنگل‌ها، فرسایش خاک و انقراض گونه‌های زنده، آینده‌ی زیست‌پذیر زمین را تهدید می‌کند، این پرسش جدی پیش می‌آید که آیا این تجدید حیات، می‌تواند همیشه‌گی باشد؟ آیا طبیعت، تاب آن را دارد که هر سال (بدون وقفه)، بار سنگین مصرف‌گرایی و بی‌توجهی انسان را بر دوش بکشد؟

نوروز به ‌عنوان یکی از کهن‌ترین آیین‌های فرهنگی حوزه‌ی تمدنی افغانستان، ایران و آسیای مرکزی، نه ‌تنها یک پدیده‌ی اجتماعی و فرهنگی، بل‌که موضوعی واجد اهمیت حقوقی در چارچوب حقوق فرهنگی و هویت قانون اساسی دولت‌هاست.

در تقویم قاطع و طبیعی آفتابی، آغاز بهار و لحظه‌ی اعتدال، زمانی است که زمین از خواب زمستانی برمی‌خیزد و طبیعت باری دیگر زایش خود را آغاز می‌کند. انسان کهن که زنده‌گی‌اش به گردش فصل‌ها وابسته بود، این دگرگونی بزرگ طبیعت را (نه فقط یک تغییر اقلیمی، بلکه) آغاز نظمی تازه در جهان می‌دانست. از همین‌رو، نوروز پیش از آن‌که به آیین خاصی تعلق داشته باشد، به خودِ طبیعت تعلق دارد؛ به زمین، به خورشید و به امیدی که هر سال در آغاز بهار در دل انسان زنده می‌شود.

در تاروپود افغانستان، مردسالاری چنان عمیق ریشه دوانده است که زنان (با وجود تلاش و پشت‌ِکار فراوان) چندان رد پایی در تاریخ آن کشور ندارند. زندگی اجتماعی در افغانستان به گونه‌ای طراحی شده است که مردان در موقف تصمیم‌گیری‌ها، برنامه‌‌ریزی‌ها و گرامی‌داشت روزهای خاص و جشن‌های فرهنگی قرار دارند و زنان در نقش‌هایی که توسط مردان تعیین می‌شود، حضوری حاشیه‌ای و چه ‌بسا ناپیدا دارند. اکنون که چند سال از تسلیم‌دهی افغانستان به طالبان و محروم‌شدن زنان از بسیاری حقوق اجتماعی‌شان می‌گذرد، مردسالاری، خود به نیروی برای جلوگیری از برگزاری آیین‌های فرهنگی بدل شده است.

نوروز، جشنی کهن با ریشه‌هایی عمیق در تاریخ، نخستین‌بار از سرزمین بلخ بامی یکی از شهر کهن آریانا/ایران قدیم برخاست؛ جایی که به روایات تاریخی، “جمشید” پادشاه دادگر آریایی، با کدخدایی‌اش این روز را به عنوان آغاز نوزایی طبیعت و سال نو خورشیدی پایه‌گذاری کرد. از آن روزگار تا امروز، نوروز نماد زندگی دوباره، همبستگی و جشن طبیعت باقی مانده است.

افغانستان، چې یو لرغونی فرهنګي هېواد دی، د نوي کال (نوروز) د لمانځلو بېلابېل دودونه لري. د ننګرهار ولایت، چې د ختیځو ولایتونو له مهمو برخو څخه دی، هم د نوروز ځانګړي مراسم لري. دا ولایت، چې د خپل ښایسته طبیعت، کرنیزو محصولاتو او میلمه‌پالنې له ارخه مشهور دی، د نوي کال هرکلی په ځانګړو دودونو سره کوي.

نورۉز قدیم زمانلردن تا بوگونگی کونگچه اۉزلیگینی سقلب کېله‌یاتگن شرق خلقلری نینگ عنعنوی بیره‌می. دنیا بۉیلب ۵۰۰ میلیوندن آرتیق کیشی اشبو نوروز بیره مینی نشانله‌یدی. اما بو مملکتلر و خلقلرنینگ هر بیریده نورۉز بیره مینی نشانلش عادتلری و اصوللری اۉزیگه خاص خصوصیت و اوزیگه خاص جاذبه‌گه اېگه‌. قاره‌ دېنگیز اطرافی، مرکزی آسیا، قفقاز و یقین شرق مملکتلریده نورۉز بیره‌مینی نشانلش عادت توسیگه أیله نیب قالگن.

دا چې د نوي کال په را رسیدو سره په طبیعت کې د بدلون نښې نښانې را ښکاره شي، سپیره غرونه، درې او بیدیاوې ورو ورو شنه چپنه واغوندي، د هرکلي او ښې نمانځنې لپاره یې خلک هم د همدې نوې ورځې ځینې له پخوا را پاته دودونه پالي، یو او بل ته د نوي کال مبارکۍ ورکوي او هڅه کوي په خوښۍ له یو بل سره مخ شي.

جشن‌ها و مراسم‌ مختلف جهانی، بازتابی از فرهنگ‌ها، تاریخ‌ها و باورهای مردم سراسر جهان‌اند. این جشن‌ها نه تنها به عنوان روی‌دادهای اجتماعی و فرهنگی؛ بل‌که به عنوان مناسبت‌هایی برای ایجاد اتحاد و هم‌بسته‌گی، شادمانی و تجدید حیات روانی، نقش مهمی ایفا می‌کنند. در این مقاله، به بررسی نوروز به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین جشن‌های جهانی و مقایسه‌ی آن با برخی دیگر از جشن‌های بزرگ دنیا می‌پردازیم.